25. januara, po kalendaru Ruske pravoslavne crkve, praznuje se uspomena na Svetog Savu, Arhiepiskopa srpskog. I sami Srbi slave Savindan – „Savin dan“ – dva dana kasnije: 27. januara. Prosvetitelj Srbije i osnivač samostalne Srpske Crkve, Arhiepiskop Sava je najznačajniji svetitelj za ovu zemlju i za pravoslavni Balkan uopšte. Istovremeno, delovanje Svetog Save, koji je živeo u 12. – 13. veku, ostavilo je zapažen trag u duhovnom životu istočnoslovenskih naroda. Konkretno, Kormilarska knjiga (zbirka crkvenih i svetovnih zakona – uputstvo za upravljanje crkvom i u crkvenom sudu), korišćena u Ruskoj crkvi, zasnovana je na Kormilarskoj knjizi Svetog Save, čiji je spisak bio poslat iz Bugarske mitropolitu kijevskom Kirilu 1270. godine.
Budući Sveti Sava, u svetu Rostislav (Rastko), rođen je 1169. godine. Bio je najmlađi sin srpskog vladara Stefana Nemanje i njegove žene Ane, ćerke vizantijskog cara Romana. U dobi od petnaest godina, njegov otac je Rostislavu dao jedan od regiona zemlje da vlada - ali sudbina zemaljskog vladara ga nije privlačila. Rostislav je od detinjstva odrastao pobožno, sanjao o crkvenoj službi - a njegov susret sa monasom ruskog Pantelejmonskog manastira na Atosu odredio je mladićev konačni izbor. 17-godišnji Rostislav je pobegao na Atos, u manastir Vatoped, gde je postao iskušenik. Ljuti otac je poslao namesnika sa vojskom za njim, pišući vladaru oblasti da će, ako mu se sin ne vrati, krenuti u rat protiv Grka. Kada su vojnici koji su stigli u manastir posle obilnog obroka zaspali, Rastko se zamonašio pod imenom Savva – i dao ošišanu kosu, svetovnu odeću i pismo roditeljima... Kasnije su i Stefanovi roditelji primili monaštvo. Njegov otac, kralj Stefan (1113 - 1199), u monaštvu Simeon, zajedno sa sinom Savom, osnovao je srpski manastir Hilendar na Atosu i od Gospoda je odlikovan svetošću, upisavši u istoriju Pravoslavlja pod imenom Prepodobni Simeon Mirotočivo: njegove čestite mošti nisu prestajale da izlučuju miomirisno miro od kojeg se davala isceljenja.
Sveti Sava na Atonu, za svoje monaške podvige, uzdignut je u đakona, zatim u sveštenika, i najzad, u Solunu, u arhimandrita. A 1219. godine u Nikeji ga je vaseljenski patrijarh German hirotonisao u čin arhiepiskopa srpskog. Vizantijski car je, na zahtev Save, srpskim episkopima dao pravo da samostalno biraju svog arhiepiskopa – to je u suštini značilo autokefalnost Srpske crkve.
Vraćajući se iz Nikeje, arhiepiskop Sava je poslednji put posetio Atos i sa tugom u srcu otišao u svoju otadžbinu, „dolazeći sa Svete Gore, kao iz nekog raja božanskog“. Na putu se Presveta Bogorodica javila svetitelju u snu i upitala: „Imajući Mene za saputnicu Caru svih, Sinu i Bogu mome, da li još tuguješ za ovim?“ U spomen na ovo čudesno javljanje, Sveti Sava je naručio dve velike ikone Spasitelja i Bogorodice iz Soluna i stavio ih u Filokalsku crkvu.
U svojoj otadžbini Sveti Sava je učvrstio ne samo novozavisnu Srpsku Crkvu, već i državnost Srba. Krunisao je starijeg brata Stefana, a posle njegove smrti sina Radoslava. Posetivši (i ovoga puta) hodočašće u Svetu zemlju, svetitelj je blagoslovio svog sinovca Vladislava za carstvo i zaručio ga za ćerku bugarskog cara Ivana II Asena. U Srbiji je arhiepiskop Sava osnovao 12 eparhija, osnovao mnogo novih crkava i svetih manastira, ispravio monaške propise po uzoru na svetogorsku i palestinsku, a za upravljanje Crkvom sastavio već pomenutu Krmičarsku knjigu.
Odabravši jeromonaha Arsenija za svog naslednika i uzdigavši ga u episkopa, Sveti Sava Srpski je poželeo da svoj ovozemaljski put završi kao „lutalica u tuđini”, krenuvši na daleki put po Bliskom istoku. Posetio je Jermeniju, Anadoliju, Siriju, Svetu zemlju, Mesopotamiju, Persiju, Egipat, svuda razgovarajući sa hrišćanskim podvižnicima i sticanjem moštiju svetitelja za Srpsku Crkvu. Sveti Sava se mirno upokojio na povratku, u prestonici Bugarske, Trnovu, 1237. godine. Posle njegove smrti, na grobu svetitelja počela su da se dešavaju čudesna isceljenja. Godinu dana kasnije, čestite mošti prosvetitelja Srbije prenete su u otadžbinu, gde su se, kroz molitve, vekovima dešavali slučajevi čudesne pomoći.
Poštovanje uspomene i svetih moštiju Svetog Save Srpskog bilo je zaista svenarodno. U periodu osmanskog jarma, tačnije 1595. godine, Turci su preneli mošti Svetog Save u Beograd, gde su javno spaljene. Danas, na mestu gde se dogodilo ovo zverstvo, stoji Saborni hram Svetog Save. Sagrađen po uzoru na Aja Sofiju u Carigradu od 1935. do 2021. godine (sa dugim prekidom za Drugi svetski rat i bezbožna vremena), Spomen-katedrala Svetog Save najveća je pravoslavna svetinja na Balkanu i jedna od najvećih u svetu. ceo svet. Na mozaiku koji krasi kupolu Saborne crkve i kruniše njenu raskošnu unutrašnju dekoraciju, zajedno je radilo sedamdeset umetnika iz Srbije i Rusije.
"Duhovna cvetsa" se u njemu upućenom troparu naziva Sveti Savva Srpski. Zaista, za Srpsku Crkvu, kao i za Rusku Crkvu, ovaj veliki svetitelj i njegovi podvizi su poput blagoglasnog muzičkog instrumenta, lire ili harfe. Ali ako je za Ruse Sveti Sava veliki podvižnik pravoslavlja, onda je za Srbe i narodni heroj.
Budući Sveti Sava, u svetu Rostislav (Rastko), rođen je 1169. godine. Bio je najmlađi sin srpskog vladara Stefana Nemanje i njegove žene Ane, ćerke vizantijskog cara Romana. U dobi od petnaest godina, njegov otac je Rostislavu dao jedan od regiona zemlje da vlada - ali sudbina zemaljskog vladara ga nije privlačila. Rostislav je od detinjstva odrastao pobožno, sanjao o crkvenoj službi - a njegov susret sa monasom ruskog Pantelejmonskog manastira na Atosu odredio je mladićev konačni izbor. 17-godišnji Rostislav je pobegao na Atos, u manastir Vatoped, gde je postao iskušenik. Ljuti otac je poslao namesnika sa vojskom za njim, pišući vladaru oblasti da će, ako mu se sin ne vrati, krenuti u rat protiv Grka. Kada su vojnici koji su stigli u manastir posle obilnog obroka zaspali, Rastko se zamonašio pod imenom Savva – i dao ošišanu kosu, svetovnu odeću i pismo roditeljima... Kasnije su i Stefanovi roditelji primili monaštvo. Njegov otac, kralj Stefan (1113 - 1199), u monaštvu Simeon, zajedno sa sinom Savom, osnovao je srpski manastir Hilendar na Atosu i od Gospoda je odlikovan svetošću, upisavši u istoriju Pravoslavlja pod imenom Prepodobni Simeon Mirotočivo: njegove čestite mošti nisu prestajale da izlučuju miomirisno miro od kojeg se davala isceljenja.
Sveti Sava na Atonu, za svoje monaške podvige, uzdignut je u đakona, zatim u sveštenika, i najzad, u Solunu, u arhimandrita. A 1219. godine u Nikeji ga je vaseljenski patrijarh German hirotonisao u čin arhiepiskopa srpskog. Vizantijski car je, na zahtev Save, srpskim episkopima dao pravo da samostalno biraju svog arhiepiskopa – to je u suštini značilo autokefalnost Srpske crkve.
Vraćajući se iz Nikeje, arhiepiskop Sava je poslednji put posetio Atos i sa tugom u srcu otišao u svoju otadžbinu, „dolazeći sa Svete Gore, kao iz nekog raja božanskog“. Na putu se Presveta Bogorodica javila svetitelju u snu i upitala: „Imajući Mene za saputnicu Caru svih, Sinu i Bogu mome, da li još tuguješ za ovim?“ U spomen na ovo čudesno javljanje, Sveti Sava je naručio dve velike ikone Spasitelja i Bogorodice iz Soluna i stavio ih u Filokalsku crkvu.
U svojoj otadžbini Sveti Sava je učvrstio ne samo novozavisnu Srpsku Crkvu, već i državnost Srba. Krunisao je starijeg brata Stefana, a posle njegove smrti sina Radoslava. Posetivši (i ovoga puta) hodočašće u Svetu zemlju, svetitelj je blagoslovio svog sinovca Vladislava za carstvo i zaručio ga za ćerku bugarskog cara Ivana II Asena. U Srbiji je arhiepiskop Sava osnovao 12 eparhija, osnovao mnogo novih crkava i svetih manastira, ispravio monaške propise po uzoru na svetogorsku i palestinsku, a za upravljanje Crkvom sastavio već pomenutu Krmičarsku knjigu.
Odabravši jeromonaha Arsenija za svog naslednika i uzdigavši ga u episkopa, Sveti Sava Srpski je poželeo da svoj ovozemaljski put završi kao „lutalica u tuđini”, krenuvši na daleki put po Bliskom istoku. Posetio je Jermeniju, Anadoliju, Siriju, Svetu zemlju, Mesopotamiju, Persiju, Egipat, svuda razgovarajući sa hrišćanskim podvižnicima i sticanjem moštiju svetitelja za Srpsku Crkvu. Sveti Sava se mirno upokojio na povratku, u prestonici Bugarske, Trnovu, 1237. godine. Posle njegove smrti, na grobu svetitelja počela su da se dešavaju čudesna isceljenja. Godinu dana kasnije, čestite mošti prosvetitelja Srbije prenete su u otadžbinu, gde su se, kroz molitve, vekovima dešavali slučajevi čudesne pomoći.
Poštovanje uspomene i svetih moštiju Svetog Save Srpskog bilo je zaista svenarodno. U periodu osmanskog jarma, tačnije 1595. godine, Turci su preneli mošti Svetog Save u Beograd, gde su javno spaljene. Danas, na mestu gde se dogodilo ovo zverstvo, stoji Saborni hram Svetog Save. Sagrađen po uzoru na Aja Sofiju u Carigradu od 1935. do 2021. godine (sa dugim prekidom za Drugi svetski rat i bezbožna vremena), Spomen-katedrala Svetog Save najveća je pravoslavna svetinja na Balkanu i jedna od najvećih u svetu. ceo svet. Na mozaiku koji krasi kupolu Saborne crkve i kruniše njenu raskošnu unutrašnju dekoraciju, zajedno je radilo sedamdeset umetnika iz Srbije i Rusije.
"Duhovna cvetsa" se u njemu upućenom troparu naziva Sveti Savva Srpski. Zaista, za Srpsku Crkvu, kao i za Rusku Crkvu, ovaj veliki svetitelj i njegovi podvizi su poput blagoglasnog muzičkog instrumenta, lire ili harfe. Ali ako je za Ruse Sveti Sava veliki podvižnik pravoslavlja, onda je za Srbe i narodni heroj.
Delite:
