„... Bog je u gradovima uredio crkve, kao luke na moru, da mi, pribegavajući ovamo od bure svetskih previranja, uživamo u najvećoj tišini... Ovde <u hramu> ne treba da se plašite bilo o burnom kretanju talasa, bilo o napadu razbojnika, ili o invaziji zlikovaca, ni o snazi vetrova, ni o zasedi zveri; to je raj oslobođen od svega toga; to je duhovno pristanište duša“ (Sv. Jovan Zlatoust).
Hram ili crkva je posebna kuća posvećena Bogu. Ovo je Dom Božiji u kome se vrše bogosluženja. U hramu postoji posebna blagodat, milost Božija, koja nam se daje preko sveštenstva koje vrši bogosluženja – sveštenika i episkopa.
Pravoslavne crkve se razlikuju po veličini, arhitektonskim karakteristikama, vrstama materijala koji su korišćeni za njihovu izgradnju, ali sve imaju istu unutrašnju strukturu. Svaki deo unutrašnje strukture hrama ima posebno simboličko značenje, koje treba da bude jasno svakom verniku koji dolazi u hram da se pomoli.
Pravoslavna crkva je podeljena na tri dela: predvorje, samu crkvu (srednji deo) i oltar. Na ulazu u pravoslavnu crkvu čeka nas trem – trem ili mala otvorena terasa, odozgo pokrivena krovom. Iznad ulaznih vrata nalazi se ikona sa prikazom svetitelja, određenog događaja ili praznika, u čast kojih je hram osvećen.
Predvorje je zapadni deo hrama – prostorija koja se nalazi između ulaza u hram i njegovog glavnog dela. U priprati su se nalazili oni koji su se spremali za krštenje (katihumeni) i pokajnici, privremeno izopšteni od pričešća. Sam hram je bio namenjen neposredno za molitvu vernih, odnosno krštenih a ne pokajanih hrišćana. Priprati u manastirskim crkvama često su korišćeni i kao trpezarije.
Iz priprate vodi prolaz u srednji deo, gde se nalaze bogomoljci za vreme bogosluženja. Srednji deo hrama označava Nebeski, anđeoski svet, kao i oblast nebeskog postojanja. Tu se dešava jedinstvo svih članova Crkve, nebeske i zemaljske. „Hram je prebivalište Božije. Ovde prebivaju ljubav i mir, vera i celomudrenost“ (Sv. Jovan Zlatoust).
U centru hrama nalazi se govornica – visoki četvorostrani sto-stalka sa kosom površinom. Ovo je poseban postament za liturgijske knjige, ikone ili krst. Takođe, na mestu ispovesti mogu da stoje i govornice.
U svakoj pravoslavnoj crkvi postoji slika Golgote u vidu velikog drvenog krsta sa likom Spasitelja. Obično se pravi u prirodnoj veličini, osmokraka. Donji kraj Krsta je učvršćen na postolju u vidu kamenog brda, na čijoj se prednjoj strani nalaze lobanja i kosti - ostaci praoca Adama, sa desne strane Hrista - Bogorodice. , levo - lik apostola Jovana Bogoslova.
U srednjem delu hrama, na severnoj strani, nalazi se sto sa predvečerjem (kanon) – četvorougaona mermerna ili metalna daska sa mnogo svećnjaka i malim Raspećem. Pred njim se mole za pokoj umrlih, služe se parastosi.
U centralnom delu hrama, na vrhu kupole, na masivnim lancima okačena je velika kandila sa mnoštvom svetiljki – kandilo, ili kandilo. U kupolama bočnih brodova su okačene manje svetiljke, zvane polikandile. Sastavni deo svih delova hrama su kandila – viseća ili podna, koja se pale kod ikona u hramu.
Istočni prostor hrama zauzima oltarski deo, uzdignut je iznad ostatka hrama. Oltarska prostorija je apsida pričvršćena za zid hrama. Oltar je mesto svetih obreda, od kojih je najznačajnija Tajna Evharistije. U nekim hramovima postoji nekoliko oltara: glavni i bočni oltari (kapele), od kojih je svaki osvećen u znak sećanja na neki poseban događaj ili sveca.
Troja vrata vode do oltara. Centralne se zovu Kraljevska vrata, otvaraju se na svečanim mestima službe. Levo i desno u oltarskoj pregradi nalaze se bočna vrata – severna i južna – đakonska, kroz koja prolaze đakoni za vreme službe.
Centralno mesto u oltaru zauzima presto – četvorougaona trpeza, na kojoj se u toku Božanstvene Liturgije vrši beskrvna žrtva – evharistija, odnosno tajna pričešća. Unutar prestola nalaze se mošti svetih. Na prestolu je antimenzija - svilena tkanina, na kojoj je izvezena slika scene položaja Isusa Hrista u grobu. Na prestolu je Jevanđelje i Krst.
Na prestolu se nalazi i skinija u vidu hrama – posebna posuda u kojoj se čuvaju rezervni sveti darovi – osvećeno vino i naročiti crkveni hleb, simvoli tela i krvi Hristove i monstranca – sveštenici nose svete darove. u njemu kada idu da pričešćuju bolesne.
U severnom delu oltara, levo od prestola, nalazi se oltar. U njoj se čuvaju svešteni sasudi – putir i diskos, a priprema se i hleb i vino za Svetu Tajnu (proskomidiju).
Neposredno iza prestola nalazi se sedmosvećnjak – veliki svećnjak sa sedam svetiljki.
Iza prestola na istočnoj strani je visoko mesto , koji simbolično obeležava nebeski presto. Na visokom mestu obično se nalazi oltarska slika Bogorodice i veliki krst. Koriste se za nošenje tokom verskih procesija. Na zidu iznad planinskog mesta je ikona Spasitelja.
Pošto oltar nije u potpunosti omeđen ikonostasom, deo njega viri van granica oltarske pregrade. Ovo mesto, uzdignuto u odnosu na nivo ostatka hrama, naziva se đon. Sredina soli, naspram Carskih Dveri, zove se propovedaonica. Na amvonu se pričešćuju vernici.
Mesto za pevnicu i čtece u hramu zove se kliros. Može se nalaziti i desno i levo od ikonostasa. Nekada ih ima i dva – za smeštaj dva hora. Pored klirosa su barjaci - ikone slikane na platnu i pričvršćene za dugačke motke - koriste se prilikom verskih procesija. Neke crkve imaju pevnice – balkon ili čardak, najčešće na zapadnoj, ređe na južnoj ili severnoj strani.
„Svet nam je tuđa zemlja, naša kuća je na nebu, prag ove kuće je zemaljski hram. Požurite ovamo, jer ljudi hrle iz tuđine u roditeljsko sklonište. Kao što deca hrle na zov svoje voljene majke, želeći da uživaju u njenim milovanju, tako požurite u hram. Ovde će te naša mati, Crkva, s ljubavlju zagrliti i bogato nahraniti svakojakim duhovnim poslasticama“ (sv. Teofan Zatjednik).
Hram ili crkva je posebna kuća posvećena Bogu. Ovo je Dom Božiji u kome se vrše bogosluženja. U hramu postoji posebna blagodat, milost Božija, koja nam se daje preko sveštenstva koje vrši bogosluženja – sveštenika i episkopa.
Pravoslavne crkve se razlikuju po veličini, arhitektonskim karakteristikama, vrstama materijala koji su korišćeni za njihovu izgradnju, ali sve imaju istu unutrašnju strukturu. Svaki deo unutrašnje strukture hrama ima posebno simboličko značenje, koje treba da bude jasno svakom verniku koji dolazi u hram da se pomoli.
Pravoslavna crkva je podeljena na tri dela: predvorje, samu crkvu (srednji deo) i oltar. Na ulazu u pravoslavnu crkvu čeka nas trem – trem ili mala otvorena terasa, odozgo pokrivena krovom. Iznad ulaznih vrata nalazi se ikona sa prikazom svetitelja, određenog događaja ili praznika, u čast kojih je hram osvećen.
Predvorje je zapadni deo hrama – prostorija koja se nalazi između ulaza u hram i njegovog glavnog dela. U priprati su se nalazili oni koji su se spremali za krštenje (katihumeni) i pokajnici, privremeno izopšteni od pričešća. Sam hram je bio namenjen neposredno za molitvu vernih, odnosno krštenih a ne pokajanih hrišćana. Priprati u manastirskim crkvama često su korišćeni i kao trpezarije.
Iz priprate vodi prolaz u srednji deo, gde se nalaze bogomoljci za vreme bogosluženja. Srednji deo hrama označava Nebeski, anđeoski svet, kao i oblast nebeskog postojanja. Tu se dešava jedinstvo svih članova Crkve, nebeske i zemaljske. „Hram je prebivalište Božije. Ovde prebivaju ljubav i mir, vera i celomudrenost“ (Sv. Jovan Zlatoust).
U centru hrama nalazi se govornica – visoki četvorostrani sto-stalka sa kosom površinom. Ovo je poseban postament za liturgijske knjige, ikone ili krst. Takođe, na mestu ispovesti mogu da stoje i govornice.
U svakoj pravoslavnoj crkvi postoji slika Golgote u vidu velikog drvenog krsta sa likom Spasitelja. Obično se pravi u prirodnoj veličini, osmokraka. Donji kraj Krsta je učvršćen na postolju u vidu kamenog brda, na čijoj se prednjoj strani nalaze lobanja i kosti - ostaci praoca Adama, sa desne strane Hrista - Bogorodice. , levo - lik apostola Jovana Bogoslova.
U srednjem delu hrama, na severnoj strani, nalazi se sto sa predvečerjem (kanon) – četvorougaona mermerna ili metalna daska sa mnogo svećnjaka i malim Raspećem. Pred njim se mole za pokoj umrlih, služe se parastosi.
U centralnom delu hrama, na vrhu kupole, na masivnim lancima okačena je velika kandila sa mnoštvom svetiljki – kandilo, ili kandilo. U kupolama bočnih brodova su okačene manje svetiljke, zvane polikandile. Sastavni deo svih delova hrama su kandila – viseća ili podna, koja se pale kod ikona u hramu.
Istočni prostor hrama zauzima oltarski deo, uzdignut je iznad ostatka hrama. Oltarska prostorija je apsida pričvršćena za zid hrama. Oltar je mesto svetih obreda, od kojih je najznačajnija Tajna Evharistije. U nekim hramovima postoji nekoliko oltara: glavni i bočni oltari (kapele), od kojih je svaki osvećen u znak sećanja na neki poseban događaj ili sveca.
Troja vrata vode do oltara. Centralne se zovu Kraljevska vrata, otvaraju se na svečanim mestima službe. Levo i desno u oltarskoj pregradi nalaze se bočna vrata – severna i južna – đakonska, kroz koja prolaze đakoni za vreme službe.
Centralno mesto u oltaru zauzima presto – četvorougaona trpeza, na kojoj se u toku Božanstvene Liturgije vrši beskrvna žrtva – evharistija, odnosno tajna pričešća. Unutar prestola nalaze se mošti svetih. Na prestolu je antimenzija - svilena tkanina, na kojoj je izvezena slika scene položaja Isusa Hrista u grobu. Na prestolu je Jevanđelje i Krst.
Na prestolu se nalazi i skinija u vidu hrama – posebna posuda u kojoj se čuvaju rezervni sveti darovi – osvećeno vino i naročiti crkveni hleb, simvoli tela i krvi Hristove i monstranca – sveštenici nose svete darove. u njemu kada idu da pričešćuju bolesne.
U severnom delu oltara, levo od prestola, nalazi se oltar. U njoj se čuvaju svešteni sasudi – putir i diskos, a priprema se i hleb i vino za Svetu Tajnu (proskomidiju).
Neposredno iza prestola nalazi se sedmosvećnjak – veliki svećnjak sa sedam svetiljki.
Iza prestola na istočnoj strani je visoko mesto , koji simbolično obeležava nebeski presto. Na visokom mestu obično se nalazi oltarska slika Bogorodice i veliki krst. Koriste se za nošenje tokom verskih procesija. Na zidu iznad planinskog mesta je ikona Spasitelja.
Pošto oltar nije u potpunosti omeđen ikonostasom, deo njega viri van granica oltarske pregrade. Ovo mesto, uzdignuto u odnosu na nivo ostatka hrama, naziva se đon. Sredina soli, naspram Carskih Dveri, zove se propovedaonica. Na amvonu se pričešćuju vernici.
Mesto za pevnicu i čtece u hramu zove se kliros. Može se nalaziti i desno i levo od ikonostasa. Nekada ih ima i dva – za smeštaj dva hora. Pored klirosa su barjaci - ikone slikane na platnu i pričvršćene za dugačke motke - koriste se prilikom verskih procesija. Neke crkve imaju pevnice – balkon ili čardak, najčešće na zapadnoj, ređe na južnoj ili severnoj strani.
„Svet nam je tuđa zemlja, naša kuća je na nebu, prag ove kuće je zemaljski hram. Požurite ovamo, jer ljudi hrle iz tuđine u roditeljsko sklonište. Kao što deca hrle na zov svoje voljene majke, želeći da uživaju u njenim milovanju, tako požurite u hram. Ovde će te naša mati, Crkva, s ljubavlju zagrliti i bogato nahraniti svakojakim duhovnim poslasticama“ (sv. Teofan Zatjednik).
Delite:
